Kayseri’nin Soğuk Sabahlarında Başlayan Bir Soru: Yosun Bitki mi Alg mi?
Değerli Reformas okurları, bu makalemizde “Yosun bitki mi alg mi” konusunda bilmeniz gereken her şeyi derledik.
Kayseri’de kış uzun sürer. Bunu artık sadece hava durumundan değil, içimde biriken düşüncelerin ağırlığından da anlıyorum. 25 yaşındayım ve yıllardır günlük tutarım. Sayfalar dolusu kelimenin içinde hep aynı şey döner: anlamaya çalışma isteği. İnsanları, kendimi ve en çok da doğayı.
Son zamanlarda zihnimi en çok kurcalayan şey ise çok basit görünen bir soru: Yosun bitki mi alg mi?
Bu soru ilk bakışta bir ders sorusu gibi duruyor ama benim için öyle değil. Bu, bir tür iç huzursuzluk. Çünkü bazı şeyleri ne kadar çok incelersen, o kadar daha az bildiğini fark edersin. Yosun da bana bunu öğreten şeylerden biri oldu.
—
İlk Karşılaşma: Bir Ders, Bir Tahta ve Eksik Bir Cevap
Lise yıllarımda biyoloji dersinde öğretmen tahtaya bir çizim yapmıştı. Bir yanda “bitkiler”, diğer yanda “algler” yazıyordu. Ortada ise küçük, yeşil, nemli bir kelime: yosun.
O an içimde garip bir şey oldu. Sanki küçük bir kelime, iki dünyanın arasında sıkışıp kalmıştı.
“Yosun bitki mi alg mi?” diye sordum kendi kendime ama cevap alamadım. Öğretmen net bir şey söylemedi, kitap da tam açıklamıyordu. O gün bu soruyu defterime yazdım ve yanına bir ünlem koydum. Sanki ileride çözülecek büyük bir gizemmiş gibi.
Aradan yıllar geçti ama o ünlem hiç silinmedi.
—
Laboratuvarın Soğuk Işığı
Üniversitede bir gün biyoloji laboratuvarına girmiştim. Camların buğulu olduğu, ışığın solgun düştüğü bir odada mikroskopla bakılan preparatlar vardı. Bir lamın üzerinde yeşilimsi, düzensiz bir yapı.
Hocanın sesi uzaktan geliyor gibiydi:
“Bu alg örneği.”
Biraz ileride başka bir lam daha vardı:
“Bu ise yosun.”
İkisi yan yanaydı ama sanki birbirine hiç benzemiyor gibi anlatılıyordu.
Mikroskoptan baktığımda ikisi de aynı yeşil karmaşaydı. Birinde düzen vardı, diğerinde yoktu belki ama benim için fark bulanıktı. O an içimde bir hayal kırıklığı hissettim. Çünkü net bir cevap bekliyordum. Ama doğa bana netlik vermiyordu.
Defterime şu cümleyi yazdım:
“Doğa, sorularıma cevap vermek yerine onları çoğaltıyor.”
—
Akvaryum Dükkanında Başlayan Yeni Bir Merak
Bir gün şehir merkezinde yürürken küçük bir akvaryum dükkânına girdim. İçeride cam fanuslar, filtre sesleri ve hafif bir nem kokusu vardı. Kayseri’nin kuru soğuğundan kaçmış gibi hissettim kendimi.
Dükkan sahibi orta yaşlı bir adamdı. Raflarda yeşil, yoğun dokulu bitkiler vardı. Birine işaret ettim.
“Bu yosun mu?” dedim.
Adam gülümsedi.
“Java moss bu,” dedi. “Aslında adı yosun ama teknik olarak… karışık işte.”
İşte o cümle beni yine aynı noktaya getirdi: karışıklık.
“Peki algler?” diye sordum.
“Onlar başka bir dünya,” dedi. “Bazen suyu kaplar, bazen camı yeşile boyar. Bitki gibi görünür ama değildir.”
O an içimde bir şey kıpırdadı. Sanki yıllardır sorduğum soru, küçük bir dükkânda yeniden doğmuştu.
Yine aynı yere gelmiştim:
Yosun bitki mi alg mi?
Ama bu kez daha meraklıydım, daha umutlu.
—
Suya Düşen Işık ve Düşünceler
Akvaryumun önünde uzun süre durdum. Işık suyun içinde kırılıyor, yeşil yapraklar yavaşça sallanıyordu. O an hayatımda ilk kez yosuna sadece bir biyoloji konusu gibi bakmadım.
Bir yaşam formu gibi baktım.
Belki de sorun “bitki mi alg mi” sorusunun kendisinde değildi. Belki de biz her şeyi kutulara koymaya çalışıyorduk.
O gün eve döndüğümde içimde garip bir heyecan vardı. Yıllardır hissetmediğim türden bir canlılık. Sanki küçük bir keşif yapmışım gibi.
—
Erciyes’in Gölgesinde: Doğayla Yüzleşme
Bir hafta sonu Erciyes eteklerine doğru yürüdüm. Hava sertti ama gökyüzü açıktı. Kayaların arasında küçük su birikintileri vardı. Bazılarının yüzeyi ince bir yeşil tabakayla kaplıydı.
Eğildim, yakından baktım. O tanıdık görüntü:
Yosun.
O an içimde tuhaf bir sessizlik oldu. Sanki yıllardır kaçtığım cevap oradaydı ama beni yine tam olarak tatmin etmiyordu.
Defterimi açtım ve yazdım:
“Belki de yosun bir cevap değil, bir geçiş.”
Çünkü burada ne tam bir bitki düzeni vardı ne de tamamen dağınık bir alg dünyası.
İkisi arasında bir yerdeydi.
Ve bu bana garip bir şekilde huzur verdi.
—
Bilimsel Gerçekler ve İçimdeki Çocuk
Sonra eve döndüğümde araştırmaya başladım. Yosunların büyük kısmının aslında bryofitler olduğunu, yani gerçek bitkiler arasında değerlendirildiğini öğrendim. Kök, damar sistemi gibi gelişmiş yapıları yoktu ama yine de bitkiydi.
Algler ise çoğunlukla farklı bir gruptaydı. Su içinde yaşayan, fotosentez yapabilen ama bitki sayılmayan canlılardı.
Kâğıt üzerinde her şey netti.
Ama içimde bir şey eksik kaldı.
Çünkü bilim bana sınıflandırma veriyordu, ama his vermiyordu.
—
Yosun Bitki mi Alg mi? İçimdeki Cevap
Bu soruya artık sadece bilimsel bir yanıtla bakmıyorum.
Yosun bitkidir, çünkü doğanın düzenine dahildir. Kendi yaşam döngüsü vardır, nemle büyür, kayalara tutunur.
Alg değildir, çünkü daha farklı bir yaşam formunun parçasıdır.
Ama içimdeki cevap bundan daha farklı.
Yosun, benim için artık bir “arada kalmışlık” hissi.
Ne tamamen güçlü bir ağaç gibi ne de tamamen görünmez bir su organizması gibi.
Bir duvarın çatlağında bile hayat bulabilen bir sabır gibi.
—
Kayseri Günlüklerimden Bir Sayfa
Bir gece günlüğüme şunu yazmışım:
“Yosunları düşündükçe kendimi hatırlıyorum. Tam olarak nereye ait olduğumu bilmeden büyümeye çalışan şeyler gibi.”
O an fark ettim ki bu soru aslında benimle ilgiliydi.
Yosun bitki mi alg mi?
Belki de ben de bazen ikisi arasında kalıyorum. Net tanımlara sığmayan, ama yine de var olan bir şey gibi.
Bu düşünce önce biraz hayal kırıklığı yarattı. Çünkü insan kendini bir kategoriye koymak ister. Ama sonra yavaş yavaş bir kabul geldi. Ve o kabul, beklemediğim bir huzur getirdi.
—
Bu içeriğimizle “Yosun bitki mi alg mi” hakkında kapsamlı bir bakış açısı sunmaya çalıştık. Reformas okurlarına sevgilerle!
Sonuç Yerine Değil, Devam Eden Bir Düşünce
Bugün hâlâ bu soruyu tamamen kapatmış değilim.
Çünkü bazı soruların kapanması gerekmiyor.
Yosun bitki mi alg mi?
Bu soru artık benim için bir sınav değil. Bir yolculuk.
Akvaryumun camında, Erciyes’in taşlarında, bir laboratuvar lamında ya da bir göl yüzeyinde… hep aynı yeşil sessizlikle karşıma çıkıyor.
Ve her seferinde bana aynı şeyi hatırlatıyor:
Her şey net olmak zorunda değil.
Bazı şeyler sadece vardır.