Karamanlı ve Sivaslı İlçe Var mı? İzmir’de Bir Günlük Varoluş Krizi ve Harita Üzerinden Hayata Dair Fazla Düşünme
İzmir’de 25 yaşında biri olarak şunu net söyleyebilirim: Günün birinde oturup “Karamanlı ve Sivaslı ilçe var mı?” diye düşünmeye başlıyorsan, ya çok ciddi bir şeylerden kaçıyorsundur ya da sadece sabah kahveni fazla kaçırmışsındır. İkisi de mümkün.
Ben genelde ikinci kategorideyim ama arada bir birinci kategoriye göz kırparım. Özellikle arkadaş ortamında biri “Sivaslı neresi ya, Sivas mı?” dediğinde içimde küçük bir harita sempozyumu başlar.
Ve işte bugün o sempozyumu yazıya döküyorum.
—
Karamanlı ve Sivaslı İlçe Var mı? Kısa Cevap: Evet, Ama Hikâye Uzun
Evet,
Karamanlı
ve
Sivaslı
gerçekten var. İkisi de Türkiye’nin Ege ve Akdeniz’e yakın iç bölgelerinde yer alan ilçeler.
Ama mesele sadece “var mı yok mu” değil. Asıl mesele şu: İnsan beyni neden bazı ilçe isimlerini duyunca “bu kesin yoktur ya” refleksi veriyor?
Mesela ben ilk kez “Sivaslı”yı duyduğumda ciddi ciddi şunu düşündüm:
> “Sivas’ın küçük bir semti olabilir mi?”
Sonra öğrendim ki hayır, bildiğin Uşak’a bağlı bir ilçe.
İşte o an içimde bir şey kırıldı. Haritaya olan güvenim değil ama özgüvenim biraz sarsıldı.
—
İzmir’de Harita Bilgisi: %40 Doğru, %60 Tahmin
İzmir’de büyüyen biri olarak şunu söyleyebilirim: Bizde şehir bilgisi biraz “duyduğum kadarıyla” sistemiyle çalışır.
Arkadaş ortamında geçen tipik bir diyalog:
— “Sivaslı diye bir yer varmış ya”
— “Sivas değil mi o?”
— “Yok ya Sivaslıymış, farklıymış”
— (Ben, iç ses): Tamam, yine Google açılacak…
Ve sonra telefon çıkar, Google Maps açılır, üç kişi aynı anda haritaya bakar, kimse bir şey anlamaz ama herkes “haa evetmiş” der.
Çünkü sosyal olarak kabul edilen gerçeklik budur.
—
Karamanlı: İsmi Büyük, Kendisi Mütevazı Bir İlçe
< h3>Karamanlı
ismini ilk duyduğumda beynim otomatik olarak şunu yaptı:
“Karaman + lı = Karaman’dan biri mi?”
Ama yok. Kendi başına bir ilçe.
Bu arada Karamanlı’nın en büyük olayı şu: İsmi o kadar “büyük şehir çağrışımı” yapıyor ki insan orayı ilk duyduğunda İstanbul gibi bir yer bekliyor. Sonra haritayı açıyorsun ve:
> “Aaa… küçük ama şirin.”
Bu cümle Türkiye’deki birçok ilçe için standart paket.
Bir gün arkadaşım şöyle demişti:
— “Karamanlı diye bir yer varmış, oraya gitsem kaybolur muyum?”
Ben de:
— “Kaybolmazsın, sadece biraz ‘kendini bulma’ süreci yaşarsın.”
Gülmüştük ama aslında çok da yanlış değildi.
—
Sivaslı: İsmin Yükü Ağır, İlçenin Hayatı Sakin
< h3>Sivaslı
ise tam bir “isimle beklenti yaratıp sakin hayat sunma” vakası.
“Sivaslı” deyince insanın aklına büyük, sert, soğuk bir yer geliyor. Sivas çağrışımı var çünkü. Ama Uşak’a bağlı olunca işler değişiyor.
Bir gün ofiste şöyle bir konuşma geçmişti:
— “Sivaslı’dan biri geldi”
— “Sivas’tan mı?”
— “Yok Sivaslı”
— “Sivaslı ne ya, Sivas’ın köyü mü?”
— (Ben, iç ses): Bu konuşma daha ne kadar yanlış gidebilir?
Ve o an fark ettim: Türkiye’de yer isimleri bazen insanları küçük felsefi krizlere sokabiliyor.
—
Günlük Hayatta Coğrafi Yanılgılar: Metro, Çay ve Yanlış Bilgiler
İzmir’de sabah metroya bindiğinizde insanların %30’u hâlâ uykudadır, %30’u kahve arıyordur, %40’ı ise “ben nerede yaşıyorum?” modundadır.
Bir gün kulak misafiri oldum:
— “Karamanlı’ya gittin mi hiç?”
— “Karaman neresi?”
— “Yok Karamanlı diyorum”
İşte o an içimde bir alarm çaldı:
> “Coğrafya konuşuluyor ama herkes farklı evrende.”
Ben de sessizce düşündüm:
Belki de haritalar değil, biz birbirimizi yanlış anlıyoruz.
—
Kafadaki Harita ile Gerçek Harita Arasındaki Uçurum
En komik şey şu: İnsanlar aslında Türkiye’nin haritasını biliyor gibi yapıyor ama çoğu yer zihinde “yaklaşık konumlandırılmış”.
Mesela:
Karadeniz = sürekli yağmur
İç Anadolu = biraz boş
Ege = zeytin ve rahatlık
Ama iş ilçelere gelince:
> “Karamanlı mı? O ya Denizli tarafıydı sanki…”
Hayır değil.
Ama kimse de emin değil.
Ve bu belirsizlik aslında çok insani.
—
Arkadaş Ortamında Coğrafya Testi: Herkes Uzman, Kimse Emin Değil
Geçenlerde arkadaş grubunda klasik bir oyun oynadık: “İlçe mi, uydurma mı?”
Sırayla isimler söylüyoruz:
— “Sivaslı”
— “Var”
— “Karamanlı”
— “Var”
— “Gölköyçük”
— “Bu uydurma”
— “Yanlış, bu da var”
Ve oyun bir noktada tamamen çöktü çünkü kimse kimseye güvenmiyordu.
Ben o an şunu fark ettim:
> Coğrafya bilgisi değil, toplu özgüven testi oynuyoruz.
—
Kendi Kendime Konuşmalar: Harita Açma Refleksi
Bazen telefonda Google Maps açarken kendime şunu söylüyorum:
— “Sadece bakacağım, çıkacağım.”
5 dakika sonra:
— “Bu köy neden burada kurulmuş?”
— “Buradan denize nasıl gidiliyor?”
— “Acaba burada yaşasam ne olurdu?”
Ve konu tamamen kontrolden çıkıyor.
Karamanlı ve Sivaslı isimleri de böyle bir etkisi var. Küçük gibi görünüyor ama zihni bir anda seyahate çıkarıyor.
—
İlçe İsimlerinin Psikolojik Etkisi: Ciddiye Alınması Gereken Bir Konu (Belki de Değil)
İsimler önemli. Gerçekten.
“Karamanlı” dediğinde bir sıcaklık var. “Sivaslı” dediğinde biraz daha sert bir ton geliyor.
Ama ikisi de aslında aynı şey:
> İnsanların yaşadığı gerçek yerler.
Ben bazen düşünüyorum:
Belki de biz isimlere fazla anlam yüklüyoruz.
Mesela biri “Sivaslı’dan geliyorum” dediğinde otomatik olarak kafamızda bir hikâye oluşuyor. Oysa o kişi sadece orada doğmuş biri.
—
Son Söz Yerine: Haritaya Güvenmek Ama Fazla Ciddiye Almamak
Bunu da Okuyun: Japonya turistler için pahalı mı ?
“Karamanlı ve Sivaslı ilçe var mı?” sorusu ilk bakışta basit. Ama içine girince fark ediyorsun ki mesele sadece coğrafya değil.
Bu soru, biraz da bizim bilgiye yaklaşımımızla ilgili.
İzmir’de 25 yaşında biri olarak şunu öğrendim:
Haritalar doğru, ama bizim yorumlarımız bazen fazla yaratıcı.
Ve belki de sorun değil.
Çünkü bazen bir ilçeyi yanlış tahmin etmek bile insanı kısa süreliğine güldürebiliyor.
Ve bu ülkede bazen en değerli şey de bu zaten: küçük yanlış anlaşılmalar, büyük gülümsemeler.